Mae’r datganiad hwn yn amlinellu’r gwaith a wnaed yn ystod y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben 31 Mawrth 2025 i ganfod, atal a rhoi sylw i gaethwasiaeth fodern ar draws yr heddlu a’i gadwyni cyflenwi.

Beth yw Caethwasiaeth Fodern?

Mae caethwasiaeth fodern yn drosedd ac yn groes i hawliau dynol sylfaenol. Mae’n cyflwyno ei hun ar sawl ffurf, megis caethwasiaeth, caethwasanaeth, cam-fanteisio rhywiol, llafur gorfodol a masnachu pobl, a’r hyn sy’n gyffredin rhwng y rhain i gyd yw bod rhywun yn amddifadu rhyddid unigolyn er mwyn cam-fanteisio arno er budd personol neu fasnachol.

Mae Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu De Cymru a’r Prif Gwnstabl yn ymrwymedig i sicrhau nad oes unrhyw gaethwasiaeth fodern neu fasnachu pobl yn rhan o’n cadwyni cyflenwi neu’n gysylltiedig mewn unrhyw ffordd ag unrhyw weithgareddau y mae Heddlu De Cymru yn ymwneud â nhw.Mae ein polisïau, ein gweithdrefnau a’n gwaith i fynd i’r afael â chaethwasiaeth fodern yn ein cadwyni cyflenwi yn dangos ein hymrwymiad i weithredu’n foesegol, ag uniondeb, ac i ganfod risgiau y gallwn weithio i’w lliniaru.

Yn 2017, ymrwymodd comisiynwyr yr heddlu a throsedd a phrif gwnstabliaid y pedwar heddlu yng Nghymru i God Ymarfer Cyflogaeth Foesegol mewn Cadwyni Cyflenwi Llywodraeth Cymru. Mae Heddlu De Cymru yn gwbl ymroddedig i ddileu arferion cyflogaeth anfoesegol neu anghyfreithlon mewn cadwyni cyflenwi.

Gellir rhannu ein dull o ganfod a mynd i’r afael â’r materion hyn yn bedwar prif faes.

Gorfodaeth – bydd Heddlu De Cymru’n sicrhau gorfodaeth ac yn defnyddio ein swyddogaethau cyflogi a phrynu nwyddau a gwasanaethau i wella’r gwaith o gasglu cudd-wybodaeth a sicrhau cydymffurfiaeth lawn â’r Cod Ymarfer, yn ogystal â gweithredu’n brydlon ar ôl derbyn gwybodaeth.

Mae’r polisi Caethwasiaeth Fodern, a bennwyd gan dîm y Prif Swyddog, ar waith er mwyn lleihau’r risg o niwed difrifol i ddioddefwyr a gwella eu diogelwch, iechyd a lles.

Mae’r polisi yn amlinellu rolau a chyfrifoldebau swyddogion yr Heddlu, sut y bydd troseddau caethwasiaeth fodern yn cael eu trin a sut y bydd troseddwyr yn cael eu dwyn gerbron y llysoedd. Mae ein dull yn canolbwyntio ar ddioddefwyr a thrwy weithio gyda Gwasanaeth Erlyn y Goron a chyrff eraill, byddwn yn ymdrechu i erlyn troseddwyr yn llwyddiannus, gyda’r nod o wella ymddiriedaeth a hyder dioddefwyr.

Mae swyddogion rheng flaen yn derbyn hyfforddiant cadarn ac mae Arolygwyr yn gyfrifol am gyd-gysylltu’r ymateb i hysbysiadau a phresenoldeb mewn digwyddiadau, gan leihau’r risg uniongyrchol a diogelu tystiolaeth sydd ar gael.

Caffael moesegol – hybu datblygu cadwyni cyflenwi moesegol wrth gyflenwi contractau ar gyfer gwasanaeth yr heddlu yng Nghymru gyfan ac yn bennaf yn Ne Cymru.

Cyflogaeth – dilyn arfer gorau a dangos ymrwymiad llwyr i wella’n barhaus o fewn systemau a strwythurau Heddlu De Cymru a Chomisiynydd yr Heddlu a Throseddu, yn ogystal â gweithio gyda’r heddluoedd eraill yng Nghymru a gyda phartneriaid i ganfod a dileu unrhyw ffurf ar gamfanteisio.

Amgylchedd – byddwn yn creu amgylchedd lle mae’r cyhoedd yng Nghymru yn hyderus ac yn deall sut i roi gwybod am unrhyw arwyddion o gamfanteisio yn ei holl ffurfiau ac yn gweithio gyda phartneriaid, gan gynnwys llywodraeth leol, y GIG a grwpiau gwirfoddol a chymunedol i godi ymwybyddiaeth o unrhyw arwyddion o gamfanteisio a rhoi gwybod amdanynt. Byddwn yn sicrhau bod ein staff i gyd – yn arbennig swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu a’r staff yn ein Canolfan Gwasanaethau Cyhoeddus – yn gwbl ymwybodol o’r hyn y dylid edrych amdano a’r hyn y dylid ei wneud pan gânt wybod am bryderon.

Rydym yn cydnabod bod caethwasiaeth fodern yn ymestyn ymhell y tu hwnt i’n ffiniau cenedlaethol a bod mwy o risgiau gyda chadwyni cyflenwi cymhleth.

Rydym yn deall bod caethwasiaeth fodern yn digwydd mewn nifer o gategorïau cadwyni cyflenwi. Mae adolygiad o’n cadwyni cyflenwi wedi nodi’r categorïau canlynol fel risg uwch:

  • gwybodaeth, cyfathrebu a thechnoleg
  • adeiladu
  • gwasanaethau glanhau a gwaredu gwastraff
  • cynhyrchu iwnifformau

Mae ymchwilio’n llawn i gadwyni cyflenwi yn dasg heriol, ddiddiwedd ond yn y 12 mis diwethaf rydym wedi cyhoeddi holiaduron asesu cyflenwr i 36 o gyflenwyr ychwanegol, gan ddod â chyfanswm yr holiaduron a gyhoeddwyd i 125, gyda 100 o gyflenwyr wedi derbyn gradd. Gwnaeth Bluelight Commercial (BLC)ein cefnogi yn y gwaith hwn drwy ofyn i nifer o gyflenwr gwblhau asesiad gwerth cymdeithasol.  Mae’r graddau yn llinell sylfaen i fesur y cynnydd a wneir gan y cyflenwr i fynd i’r afael â chaethwasiaeth fodern, yn cael ei olrhain drwy weithgarwch rheoli contract. Nodir y cyflenwyr a ddewiswyd fel rhai risg uwch o ganlyniad i’r math o ddiwydiant, natur y gweithlu, lleoliad y cyflenwr, y math o nwyddau neu lefel ein gwariant neu maent yn gyflenwyr rydym wedi dyfarnu contract iddynt yn ddiweddar ac wedi cynnal asesiad fel rhan o’n gwaith rheoli contract. Pan fydd cyflenwyr yn derbyn gradd sylfaenol, rydym yn eu hannog i wella’u gradd, gan roi arweiniad i helpu cyflenwyr llai a dangos iddynt lle i gael cyngor er mwyn deall sut i wneud gwelliannau. Mae Gwerth Cymdeithasol yn eitem safonol ar gyfer cyfarfodydd rheolaidd â chyflenwyr gan ein bod yn cydnabod bod hon yn fenter barhaus drwy gydol oes y contract. Mae dangos arferion cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol da yn fuddiol i gyflenwyr sydd am ennill cyfleoedd sector cyhoeddus yn y dyfodol.

Rydym yn ymrwymedig i rannu gwybodaeth er mwyn manteisio i’r eithaf ar ein hadnoddau. Mae nifer o gyflenwyr yn gyffredin mewn plismona ledled Cymru. Drwy weithio gyda heddluoedd eraill a sefydliadau partner yng Nghymru, gallwn ymchwilio’n fwy trwyadl i gadwyni cyflenwi yn seiliedig ar y risg mwyaf o gamfanteisio ar bobl.

Byddwn yn parhau i weithio i godi ymwybyddiaeth o faterion caethwasiaeth fodern yn ein cadwyn gyflenwi.  Ym mis Rhagfyr 2024, gwnaethom gyrraedd ein targed o asesu’r 100 cyflenwr mwyaf yn Heddlu De Cymru a Heddlu Gwent a byddwn yn parhau i ddatblygu ar y gweithgarwch hwn. Mae trosiant blynyddol y 100 o gyflenwyr hyn yn fwy na £55 biliwn sy’n dangos dylanwad Plismona Cymru ar gaffael moesegol.

 

Diwydrwydd Dyladwy ac Asesu Risg

Rydym wedi parhau i ddatblygu’r gwaith hwn o ddarparu yng nghyfnod 2024-25.

 Polisïau

  • Fel y nodwyd yn Strategaeth Masnach a Chaffael Cydweithredol ar y Cyd, 2025-2030, mae’r pedwar heddlu yng Nghymru wedi mabwysiadu’r ‘Bluelight Commercial Responsible Procurement Policy’ sy’n canolbwyntio ar dair prif thema, Pobl, Planed a Phwrs, gan gydnabod y rôl allweddol gall caffael chwarae wrth fynd i’r afael â rhai o’r heriau mwyaf mae ein cymunedau yn eu hwynebu. Mae’r polisi yn cynnwys dangos ein sicrwydd o arferion caffael a chyflenwi moesegol.
  • Gwnaethom gadarnhau ein hymrwymiad i gyflwyno Cod Ymarfer Cyflogaeth Foesegol mewn Cadwyni Cyflenwi Llywodraeth Cymru ac egwyddorion prynu moesegol eto
  • Mae Cynllun Troseddu Heddlu De Cymru 2023-2027 yn cyflwyno ein blaenoriaethau plismona sy’n cynnwys lleihau ac atal troseddu i gadw pobl yn ddiogel ac yn hyderus yn eu cartrefi a’u cymunedau. Byddwn yn llym gyda phobl sy’n troseddu ac achosion troseddu, gan fynd i’r afael ag achosion sylfaenol drwy ymyrryd yn gynnar ac yn brydlon drwy weithio mewn partneriaeth a gwerthuso ‘yr hyn sy’n gweithio’. Byddwn yn gweithio i ddiogelu aelodau mwyaf agored i niwed ein cymunedau, deall achosion a chymryd camau prydlon a chadarnhaol wrth i broblemau godi.
  • Mae ein Polisi Adnoddau yn adlewyrchu ein hymrwymiad i gydraddoldeb cyfleoedd, tegwch, tryloywder a gwneud ymdrechion gweithredol i gynrychioli’r cymunedau rydym yn eu gwasanaethu.
  • Mae ein Polisi Buddiant Busnes yn adlewyrchu Cod Ymarfer Cyflogaeth Foesegol mewn Cadwyni Cyflenwi Llywodraeth Cymru ac egwyddorion prynu moesegol eto. Mae’n rhaid i swyddogion a staff fod yn ymwybodol o’r cod wrth gyflwyno cais am gymeradwyaeth buddiant busnes.
  • Mae Cod Ymarfer Llywodraeth Cymru yn eitem agenda safonol ar agenda ein hundebau llafur.
  • Mae Polisi Caethwasiaeth Fodern yr Heddlu ar gyfer swyddogion rheng flaen yn cael ei adolygu’n flynyddol a bydd yn cael ei drosglwyddo i berchnogaeth Diogelu ac Amddiffyn y Cyhoedd yn 2025/26.
  • Mae polisïau perthnasol eraill yn cynnwys Cod Moeseg y Coleg Plismona a’r polisi Chwythu’r Chwiban Cymru Gyfan i rymuso’r staff i fynegi amheuon am unrhyw arferion cyflogaeth anghyfreithlon neu anfoesol.

Gweithdrefnau caffael

  • Rydym yn gweithio’n unol â’r Datganiad Polisi Caffael Cenedlaethol sy’n nodi y dylai awdurdodau contractio sicrhau bod eu cyflenwyr yn ymrwymedig i ddarparu swyddi o safon uchel, amodau gwaith diogel ac iach, cyflog teg, cyfleoedd a datblygiad i weithwyr. Lle y bo’n briodol ac yn gymesur, rydym yn defnyddio Offeryn Gwerth Cymdeithasol Bluelight Commercial i ofyn i gynigwyr sut maent yn mynd i’r afael â chaethwasiaeth fodern yn eu sefydliadau a’u cadwyni cyflenwi. Rydym yn rhoi sgôr am werth cymdeithasol yn ein tendrau i ddangos sut rydym yn disgwyl i’n cyflenwyr adlewyrchu ein hymateb ac yn eu tro, gynorthwyo’r heddlu i gyflawni amrywiaeth o fentrau gwerth cymdeithasol
  • Rydym wedi parhau i godi ymwybyddiaeth am gyflogaeth foesegol mewn cadwyni cyflenwi er mwyn cyflawni diwylliant o gyfrifoldeb ehangach i’r rheini sy’n ymwneud â chaffael nwyddau a gwasanaethau, gan ystyried nid yn unig cadwyni cyflenwi moesegol ond hefyd datgarboneiddio a chynaliadwyedd, arfer busnes moesegol a chefnogaeth i’n busnesau lleol a’n cymunedau.
  • Mae ein telerau ac amodau contract safonol yn cynnwys yr hawl i ymchwilio a sefydlu atebolrwydd ac ymrwymiad gan y cynigydd llwyddiannus i gynnal arolwg asesu i sefydlu llinell sylfaen lle bo hynny’n briodol.
  • Rydym yn parhau i rannu arfer gorau a gyda’n gwaith asesu cyflenwyr gyda heddluoedd Cymru a sefydliadau sector cyhoeddus eraill Cymru. Er enghraifft, mae Heddlu Dyfed-Powys yn defnyddio 62 o’r 100 o gyflenwyr rydym wedi eu hasesu ar gyfer Heddlu De Cymru a Heddlu Gwent.

Ystadegau Perfformiad o ran Taliadau

  • Caiff ystadegau perfformiad o ran talu anfonebau eu cyhoeddi’n flynyddol ar wefan Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu yn unol â’r gofyniad statudol. Byddwn yn cydymffurfio ag unrhyw ofynion newydd dan y Ddeddf Caffael sy’n parhau i ddatblygu.

Asesu cyflenwyr a chadwyni cyflenwi presennol

  • Rydym yn defnyddio Offeryn Gwerth Cymdeithasol Bluelight Commercial er mwyn asesu:
  • caethwasiaeth fodern
  • arfer busnes moesegol
  • yr argyfwng hinsawdd
  • cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant
  • cyfraniad cymdeithasol a chymunedol
  • Drwy waith rheoli contract, rydym yn dangos enghreifftiau o’n cyflenwyr sy’n adlewyrchu ein cod caffael moesegol caethwasiaeth fodern yn eu sefydliadau ac yn cynnig gwerth cymdeithasol gweladwy.

Hyfforddi a chodi ymwybyddiaeth

  • Cwblhawyd hyfforddiant diweddaru CIPS (Chartered Institute of Purchasing and Supply) blynyddol gan staff caffael strategol
  • Rydym yn parhau i gyfeirio staff sydd â chyfrifoldeb dros gontractau at yr hyfforddiant ‘Fundamentals of Contract management’ a ddarperir gan Bluelight Commercial. Mae’r hyfforddiant yn cynnwys ymwybyddiaeth o gadwyni cyflenwi moesegol ac mae nifer o swyddogion ac aelodau o staff wedi’i gwblhau.
  • Mae recriwtio, dyrchafu, cyfweld a phrosesau mewnol perthnasol yn hyrwyddo arfer da o ran cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant.
  • Mae cynllun cyfathrebu ar waith i sicrhau bod staff yn ymwybodol o’r llwybrau atgyfeirio mewnol ar gyfer tynnu sylw at bryderon ynghylch caethwasiaeth fodern pan maent yn codi a’u bod wedi cael hyfforddiant arnynt.
  • Mae Grŵp Sicrwydd Ariannol ar y Cyd Heddluoedd Cymru a Grŵp Bwrdd Cydweithredol Cymru Gyfan yn derbyn adroddiadau am lwyddiant y gwaith yma gan y Prif Swyddog Cyllid.

Cyflog Byw

Enillodd Heddlu De Cymru achrediad Cyflogwr Cyflog Byw ym mis Mawrth 2022.

Mae’r Cyflog Byw yn gyfradd gwirfoddol fesul awr a bennir gan y Living Wage Foundation yn seiliedig ar gostau byw yn y DU. Mae’r Living Wage Foundation yn annog sefydliadau i ddod yn gyflogwyr Cyflog Byw achrededig.

Mae Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu De Cymru a’r Prif Gwnstabl yn defnyddio’r gyfradd hon ar gyfer pob swyddog a staff. Anogir cyflenwyr i fabwysiadu’r Cyflog Byw a gallant ddangos tystiolaeth o hyn wrth ymateb i’r cwestiwn arfer gweithio teg mewn unrhyw wahoddiad i dendro perthnasol.

Adrodd

Bydd adroddiadau ar gynnydd yn cael eu rhoi i’r Prif Swyddog Cyllid fel yr Hyrwyddwr Gwrth-gaethwasiaeth a Moesegol ar gyfer Heddlu De Cymru.

RHOI GWYBOD AM BRYDERON

Mae gan y cyhoedd a staff yr un cyfrifoldeb i fod yn ymwybodol o achosion posibl o gaethwasiaeth fodern neu fusnes sy’n defnyddio llafur gorfodol. Os oes gennych unrhyw bryderon o’r fath, cysylltwch ag un o’r cyrff canlynol:

Heddlu De Cymru: Ffoniwch 101 (neu 999 mewn argyfwng)

Llinell Gymorth Caethwasiaeth fodern: Ffoniwch 0800 0121700

Crimestoppers: Ffoniwch 0800 555 111

Llinell Gyfrinachol ar gyfer Pryderon (o fewn Heddlu De Cymru yn unig)

Lawrlwythwch yr ap ‘Unseen’ am ddim

Mae’r Datganiad hwn wedi’i gymeradwyo gan Gomisiynydd yr Heddlu a Throseddu De Cymru a’r Prif Gwnstabl. Caiff ei adolygu a’i ddiweddaru’n flynyddol.